Oludari Agba, Igbimọ Ilana Ipolowo ti Nigeria, Dokita Ọlalekan Fadolapo, sọ fun FATTEH HAMID idi ti igbimọ naa ṣe yọ awọn ipolongo 'All Eyes on the Judiciary' kuro ni gbogbo orilẹ-ede ti o si tu Ile-iṣẹ Ipolongo Standard Panel Secretariat. Igbimọ Alakoso Ipolowo ti Nigeria ni ọjọ Tuesday, Oṣu Kẹjọ Ọjọ 15, Oṣu Kẹjọ, ọdun 2023, paṣẹ yiyọkuro awọn paadi ipolowo ‘Gbogbo Oju lori Idajọ’ kaakiri orilẹ-ede naa. Kí nìdí tí ìpinnu yẹn fi ṣe? A ṣe ipinnu naa nitori awọn ipolowo ti o lodi si awọn itọnisọna ayẹwo. Ní Nàìjíríà, ilé iṣẹ́ ìpolówó ọjà jẹ́ ilé iṣẹ́ tí a ṣètò àti pé àwọn ìlànà kan wà tí a bá a mu. Ni ṣiṣe awọn ipolowo ni orilẹ-ede Naijiria, a kii ṣe aibikita ati pe a ko ṣe awọn ipolowo afiwera.
Ti o ba nlo ọrọ ti o ga julọ, o nilo lati da a lare ati diẹ ninu awọn nkan miiran bi iyẹn. Nitorinaa, awọn ipolowo wọnyẹn tako awọn ofin ati ilana. Fun apẹẹrẹ, o mọ pe awọn ipolowo ṣubu ni ẹka ti ipolowo idi eyi ti o tumọ si pe o n ṣe igbega idi kan. Nínú ọ̀rọ̀ yẹn gan-an, ‘Gbogbo ojú tí wọ́n fi ń wo Ẹ̀ka Tó Ń Bójú Tó Ọ̀ràn Ìdájọ́,’ ètò òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà pèsè pé níbi tí ọ̀rọ̀ bá ti wà níwájú ilé ẹjọ́, kò yẹ kí wọ́n jíròrò rẹ̀. Bayi, awọn ipolowo lodi si ilana ti igbọran ododo. O jẹ aburu lori awọn adajọ ati pe ti o ba wo ẹda ipolowo yẹn, o n ba awọn adajọ sọrọ bi o ṣe kan ohun ti o wa niwaju wọn. Gege bi atẹjade ti igbimọ naa gbe jade, ipolowo naa jẹ ariyanjiyan ati pe o lagbara lati da rudurudu ilu silẹ ati irupa alaafia gbogbo eniyan. Ṣe o le ṣalaye kini iyẹn tumọ si? Awọn itọsi iṣelu wa ati pe a jẹ ajọ ijọba Federal ti kii ṣe apakan. O le ṣayẹwo profaili mi; Emi kii ṣe oloselu. Mo wa sinu iṣẹ yii bi imọ-ẹrọ ati pe Mo ti wa ninu ile-iṣẹ ipolowo fun ọdun meji ati idaji. Nitorinaa, Emi kii ṣe oloselu. Nkan keji ni pe a mọ pe awọn ipolowo ti ẹda yii jẹ ti oṣelu ati nitori iyẹn, a nilo lati ṣe. I
lana naa ti gbona tẹlẹ ati iru ipolowo le paapaa mu ooru diẹ sii. O le rii ariwo ti awọn ipolowo ti ipilẹṣẹ lati ọjọ Sundee titi di oni. O le ti yori si idaamu orilẹ-ede pataki miiran ati idi idi ti ibaraẹnisọrọ ti iseda yẹn ko yẹ ki a gba laaye ni ibẹrẹ lati wọle si gbogbo eniyan nitori pe o ni itara ati pe yoo pin wa pẹlu awọn laini iṣelu ati ti ẹsin. Kini awọn akoonu pato ti awọn ipolowo ti o le fa rudurudu ati irufin alaafia gbogbo eniyan? Akọkọ ni 'Gbogbo Oju lori Idajọ'. Meji, ọkan miiran wa ninu awọn ipolowo ti o ka, ‘A Fẹ Lati Tun Aṣẹ Wa pada,’ ti o tumọ si pe aṣẹ ẹnikan ti ji, nibayi, awọn onidajọ ko ti ṣe idajọ pe aṣẹ ẹnikẹni ni wọn ji; iru ikede bẹẹ ko tii ṣe. Wipe awọn eniyan fẹ lati gba aṣẹ wọn pada jẹ didamu. Jẹ ki awọn onidajọ ṣe, ilana ẹjọ kan wa ati pe o yẹ ki o jẹ igbọran ododo. Bayi, ti gbogbo nkan wọnyi ba n jade, o tun mọ pe ohun elo yii ti han ni iwaju Ile-ẹjọ Rawọ ni Abuja.
Ẹsẹ keji ni pe awọn kan ti wa lojupona Abuja tẹlẹ ti wọn ti n gbe awọn palapala pẹlu awọn akosilẹ kan naa ati pe ki ẹ too mọ, nnkan kan yoo kan fa rudurudu ti yoo si di ọrọ aabo orilẹ-ede. Ti a ko ba nib ni egbọn, a yoo ni idaamu orilẹ-ede nla miiran lati ṣakoso. Bakan naa ni won tun so wi pe Ajo Ipolowo Standard Panel ko fọwọ si ipolowo naa ki wọn to farahan si gbogbo eniyan. Kini ilana boṣewa? Bayi, awọn ohun elo meji ni a firanṣẹ si ASP fun ifọwọsi, ati ninu awọn ohun elo meji ti a firanṣẹ, ọkan ti fọwọsi ni aṣiṣe. Mo tọka si bi aṣiṣe nitori ASP ko ṣe iṣẹ alaye kan. Lẹẹkansi, idi niyi ti a fi n gbe igbimọ dide nitori pe eto oṣelu le wa, ohunkohun le wa, ẹ mọ ọna ti a ṣe fi okun waya, eniyan ni gbogbo wa. Ti o ba n ṣe ipolowo ọja, awọn ofin ati ilana kan wa ti o nilo lati faramọ. Ti o ba n ṣe ipolowo, awọn ofin ati ilana kan wa ti o nilo lati ni ibamu pẹlu ati pe awọn ilana kan wa ti o jẹ iyeida ti o wọpọ si ipolowo eyikeyi ti o n ṣe. Ṣe o jẹ t’olofin bi? Ṣe o jẹ irufin alaafia ati isokan gbogbo eniyan bi? ati ọpọlọpọ awọn ohun miiran bi wipe.
ASP ṣe aṣiṣe ni abala yẹn, paapaa. Nitorinaa, eyi ti o ti ṣafihan paapaa yatọ si akoonu ti o jẹti a fọwọsi ni aṣiṣe. Fun apẹẹrẹ, ASP taku pe awọn orukọ awọn onigbowo gbọdọ wa lori awọn ohun elo ṣugbọn awọn ti o han gbangba ko gbe orukọ awọn onigbọwọ, afipamo pe wọn lọ lati yi ohun elo pada, Bayi, awọn miiran ti o jẹ fara won ko ani ti a fọwọsi ni gbogbo. Bayi, wo awọn ohun elo ti a ko fọwọsi, wọn lọ siwaju lati fi si iwaju Ile-ẹjọ ti Rawọ. Ṣe o ro pe iyẹn kii ṣe iwa-ika funrararẹ? Nitorinaa, a nilo lati yara da si ọrọ naa ṣaaju ki o to lọ kuro ni ọwọ ati rii daju pe a ni anfani lati pada si mimọ nitori ki o to mọ, nkan yii yoo lọ lọwọ ati pe a yoo ni ọrọ aabo orilẹ-ede miiran ti a yoo koju. . Ti ASP ko ba fọwọsi awọn ipolowo, bawo ni awọn oniwun ipolowo naa ṣe le gbe awọn pátákó ipolowo wọn kaakiri orilẹ-ede laisi ifọwọsi osise? A n gbe awọn iṣe to ṣe pataki si awọn oniwun iwe ipolowo yẹn. Lẹẹkansi, awọn eniyan naa n sọ pe awọn ti a fọwọsi ni aṣiṣe fun apẹẹrẹ ni a lo ṣugbọn otitọ ni pe awọn ohun elo naa ko ni ifọwọsi ni ibẹrẹ. Wọn so ifọwọsi fun ohun elo A pẹlu ohun elo B ati firanṣẹ jade. A yoo fi aṣẹ fun gbogbo awọn ajo ita gbangba ti o kan. Lẹta irufin ti kọ si wọn ati pe wọn yoo mu wọn siwaju Ile-ẹjọ Awọn Ẹṣẹ Ipolowo. Ṣe eyi tun tumọ si pe ARCON ko fọwọsi awọn ipolowo ṣaaju ki wọn jade?
Wọn ko fọwọsi. Gẹgẹbi DG ti ARCON, ṣe ọfiisi rẹ gba awọn akoonu ti awọn ipolowo kaakiri orilẹ-ede lati ṣe ayẹwo ṣaaju titẹjade? O mọ ọna ti o jẹ, a yoo rawọ si Apejọ orilẹ-ede ni bayi fun atunyẹwo siwaju si awọn ofin wa. ASP jẹ igbimọ ofin ominira ti a ṣeto labẹ ofin. Gẹgẹbi DG ti ARCON, Emi ko ni iṣakoso tabi ipa lori ASP. ASP ni awọn aṣoju ti gbogbo awọn alabaṣepọ ti ile-iṣẹ ati awọn ile-iṣẹ ilana ijọba miiran. Awon ni won jokoo ti won si n wo ipolowo nitori ofin fe e rii daju pe won ni ominira, idi niyi ti mi o fi tu ASP. Mo tu ASP Secretariat nikan ti o jẹ oṣiṣẹ ti o funni ni atilẹyin iṣakoso si ASP. ASP jẹ ẹda ti ofin ati pe wọn jẹ ominira nipasẹ ofin. Bayi, nigbakugba ti wọn ba ṣe aṣiṣe, Emi ni ẹni ti o gba ojuse fun aṣiṣe wọn ati sibẹsibẹ, Emi ko ni iṣakoso tabi sọ ninu ohun ti wọn ṣe. Wọn jẹ ẹya ominira. O le ṣayẹwo awọn ofin wa, wọn ti kọ kedere. Sibẹsibẹ, nigbakugba ti ohunkohun ba jẹ aṣiṣe, DG ni yoo pe lati gbe. Nitorina, a n gbe iroyin wa sori rẹ, a yoo lọ si ile-igbimọ orilẹ-ede lati koju ọrọ yii nitori pe o yẹ ki o wa ipa abojuto ki ohun ti n ṣẹlẹ, eniyan le gba ojuse fun awọn iṣe ati aiṣedeede wọn ṣugbọn o jẹ ẹya.
Igbimọ ominira ti iṣeto labẹ ofin ARCON ati pe wọn ko gba awọn itọsọna lati ọdọ DG. Wọn jẹ ominira ati pe wọn ṣe ipinnu laarin ara wọn. Diẹ ninu awọn ọmọ orilẹ-ede Naijiria gbagbọ ti o ba jẹ irufin ofin ati awọn ipolowo ti a gbe sori awọn paadi ipolowo, ARCON yẹ ki o tun gba ẹbi naa. Se o gba? Bẹẹni. Eyi ni idi ti a fi tuka ASP ati tun da awọn oludari rẹ duro nitori a nilo lati ṣe iwadi ati pe ẹnikan gbọdọ gba ojuse fun rẹ. Ìdí nìyẹn tí mo fi jáde láti sọ pé àwọn ìpolówó ọjà tí wọ́n ń ṣí payá kò fọwọ́ sí i. Sibẹsibẹ, ifọwọsi aṣiṣe tun wa ti ọkan. Wọn ṣe aṣiṣe nitori pe wọn ko ni ibamu pẹlu awọn itọnisọna ayẹwo. A jade lati sọ pe a n gba awọn ojuse ati idi idi ti oludari ati igbakeji oludari, ti aifiyesi rẹ fa gbogbo eyi, ti daduro. A n ṣeto igbimọ kan nipa gbogbo ọran yii lati jẹrisi ti ko ba si aburu ati kini iwọnyi jẹ, nitorinaa, ṣiṣe awọn iṣeduro ti o yẹ. Diẹ ninu awọn ọmọ Naijiria gbagbọ pe itusilẹ ASP ati idaduro ti oludari ati igbakeji oludari ni wọn ṣe lati sọ wọn di apẹja fun ARCON. Ṣe o ni ero ti o yatọ nipa eyi? Emi ko gba pẹlu iyẹn. Ni bayi, ni awọn ọsẹ diẹ sẹhin, iwọ yoo ti ka gbogbo awọn ipolowo wa nipa ipenija nla ti ibojuwo awọn ipolowo ni aaye media Nigeria tabi media ibile. O jẹ ojuṣe nla kan ati pe a ti n pe awọn eniyan, awọn olokiki, ati ohun gbogbo nitori pe nkan wọnyi kii ṣe itumọ iwa nikan. Diẹ ninu awọn eniyan ti padanu owo ati ọpọlọpọ awọn nkan. Nitorina, ti a ko ba ṣepa ooru mọ, a kii yoo ni anfani lati gba daradara.
Maṣe ronu nikan tabi ro pe ipolowo jẹ nipa fifi nkan soke nikan. Ṣii foonu rẹ ni owurọ ki o lọ si oju-iwe Facebook rẹ ki o wo iye awọn shenanigans ti o wa nibẹ. Fojuinu ọmọ rẹ, ti o jẹ ọdun meje, wọle si Facebook ati pe gbogbo ohun ti o n rii ni awọn ipolowo alaimọ ati ọpọlọpọ awọn ipele ti shenanigans jade nibẹ. O tobi ati ibojuwo ti ibile ati media oni-nọmba ko duro. A ti gbe awọn eniyan kan lọ si ile-ẹjọ nitori irufin. Ohun ti a n sọrọ nibi jẹ apẹẹrẹ, awọn ipolowo ko fọwọsi. A ti rii awọn ipo eyiti a fọwọsi ipolowo ṣugbọn wọn tẹsiwaju ati yi awọn eroja ti awọn ipolowo ti o fọwọsi. Laarin awọn ohun elo ti a fọwọsi ati awọn ohun elo ti o han, iwọ yoo ri iyatọ ti o han. Nitorina bawo ni o ṣe fẹ lati sọ pe o jẹ apọju? Ti a ko ba fi ooru naa sibẹ, a yoo ṣe ere ti o lagbara ati pe a yoo ṣe ere imudani. Ṣe o n sọ pe itusilẹ ti ASP Secretariat ati idaduro ti oludari ati igbakeji oludari ko ṣe lati ṣe awọn ewurẹ? Ko si ohun bi scapegoats. Iwọ yoo sọ awọn scapegoats nikan ti wọn ko ba ṣe aṣiṣe. Iwọ yoo sọ nikan ti o ba jẹ pe ohun ti wọn ṣe, fun apẹẹrẹ, le jẹ idalare. Njẹ o mọ pe aiṣedeede kanṣoṣo le fa rudurudu orilẹ-ede ki o si fi orilẹ-ede naa sinu ina? Nítorí náà, nibo ni scapegoat nibi? A ko mu wọn, wọn ko yọ wọn kuro, wọn kan ni ki wọn fi ipo yẹn silẹ fun igbimọ ti a yoo ṣeto lati ṣe iwadii lori ohun to ṣẹlẹ gan-an.
Wọn ko yọ wọn kuro, wọn ko yọ wọn kuro. Nigba miiran, awọn eniyan binu ati nigba miiran, wọn sunkun ju awọn ti o ṣọfọ lọ. Nigba miiran awọn eniyan wa ni ero inu wọn ati pe ko si ohun ti o fẹ sọ ti yoo jẹ oye. Tí ẹnì kan bá ṣe ohun tó tóbi tó bẹ́ẹ̀, ṣé kí á fi ọwọ́ kàn wọ́n pé kí á padà sí ìpínlẹ̀ yín? Diẹ ninu awọn tun gbagbọ pe aṣẹ lati jẹ ki awọn ipolowo mu lulẹ ni gbogbo orilẹ-ede ati tun itusilẹ ati idaduro ASP ati awọn oludari rẹ wa lati ọdọ Alakoso. Se looto ni Aare Bola Tinubu ni nkankan se pelu igbese ijiya ti won se? Eniyan wa ni o wa lalailopinpin abosi. Bayi, ipolowo yii ko ni nkankan ṣe pẹlu Alakoso, Mo nireti pe gbogbo wa mọ eyi. Awọn ipolowo wọnyi ni ọpọlọpọ lati ṣe pẹlu awọn adajọ; ko ni nkankan lati ṣe pẹlu aarẹ. Emi ko mọ idi ti wọn yoo fi sọ pe Aare beere lọwọ wa tabi Alakoso beere pe ki a jẹ wọn ni iya. Bawo ni aarẹ yoo ṣe dabaru pẹlu eyi? Aarẹ ko tii dasi ọrọ kan nigba kankan. Eyi jẹ ilana iṣakoso. Ẹnikan ṣe aṣiṣe, a wo o lati jẹrisi pe wọn ṣe aṣiṣe ati pe iwọ ko le wọn. Ohun to rọọrun lati ṣe ni lati fun wọn ni igbọran ti o tọ ati pe lori ilana fifun wọn ni idajọ ti o tọ, a n beere lọwọ wọn pe ki wọn jọwọ wọn kuro ni awọn ọfiisi ti wọn wa lati le ṣe iwadi daradara.
Bawo ni aarẹ ṣe wa sinu eyi? O ye ki awon adajo ni won yoo so pe o n kan wa, ko si si enikeni ninu awon adajo ti o tile so oro kan lori eyi. Maṣe gbagbe pe awọn ipolowo miiran wa ti o buru ju eyi lọ lori media media ti a paapaa n gbiyanju lati tọpa ati fa mọlẹ, fifiranṣẹ diẹ ninu awọn orukọ awọn ọmọ ẹgbẹ idajọ, awọn aworan wọn lori media awujọ, ati gbogbo iyẹn. Eleyi ko ni Egba nkankan lati se pẹlu awọn Aare; Ààrẹ kò dá sí ọ̀rọ̀ náà, mi ò sì rò pé ipò ààrẹ yóò dá sí i. Opolopo nkan ni ile ise aare n se, won si ti fun ajo kookan ni ominira lati se ise won. A ko pe mi, a ko ti beere fun mi lati ṣe ohunkohun. Eyi jẹ ohun iṣakoso ati ayafi pe ohun kan wa ti wọn ro pe o yẹ ki a ti ṣe nipasẹ wa ati pe ko ti ṣe. Wọn ṣe aṣiṣe, a da wọn duro ni ọfiisi, ati awọn eniyan ti o n pese atilẹyin iṣakoso, a sọ pe o dara, fi ipo yẹn silẹ, jẹ ki a ṣewadii nitori aisi naa le ti fa wa pupọ. A yoo fun ọ ni igbọran ododo, han niwaju igbimọ kan, ṣe atunyẹwo gbogbo ilana ati pe iwọ yoo pada wa. Alakoso ko ni nkankan lati ṣe pẹlu eyi. ARCON tun sọ ninu atẹjade rẹ pe awọn ikede naa n ṣe atako lodi si eto idajọ. Bawo? Ẹjọ kan wa niwaju adajọ ati ibeere ipilẹ ni pe a fi ọrọ yii silẹ lati wasísọ. Bayi, ọrọ yii jẹ koko-ọrọ ti ijiroro ni awọn itọnisọna oriṣiriṣi.
Mo ro pe o yẹ ki gbogbo wa duro fun wọn kuku ju fifi ipolowo kan, fifi awọn ifiweranṣẹ awujọ awujọ, a ko nilo lati tẹ wọn. Gbogbo awọn iṣe wọnyi ni lati fa wọn sinu ṣiṣe awọn ipinnu. Ẹda ohun elo miiran tun wa ti o n sọ, bi mo ti sọ tẹlẹ, pe wọn fẹ lati gba aṣẹ wọn pada. Bayi, nipa sisọ iyẹn, ṣe awọn alatako ko gba ipo fun adajọ? Awọn ipolowo yẹn jẹ didasilẹ pipe ati pe ko si ọna abuja si. E fi adajo sile, e je ki won se ise won, ki gbogbo wa bale, ka si duro de idajo ti adajo. Ti a ba n sọ pe jẹ ki a gba aṣẹ wa pada, o tumọ si pe ẹni ti o mu lọwọlọwọ ko ni ẹtọ si ati pe yoo wa ni ipo ṣaaju ki ẹjọ naa; o n mu awọn adajọ funrararẹ lọ si ile-ẹjọ ti ero ti gbogbo eniyan eyiti ko yẹ. Wọn yẹ ki o gba wọn laaye lati ṣe iṣẹ wọn.