Ẹ̀kọ́ọ̀! Iwe iroyin kan ti TheCable pẹ̀lú afiṣẹ ti President Bola Ahmed Tinubu nṣe ohun ti o jẹ irinṣẹ ayọkẹlẹ lati ṣe iye awọn irẹpọ ojuẹ ni orilẹ-ede Nàìjíríà tọrun ní oṣù Kẹ̀jọ́kan. Bí o ṣe bẹ́ẹ̀, o jẹ́ jọ̀gba, ṣugbọn ní Ọjọ́ Kẹta, Tinubu ṣe àlòyìn pọ̀ ní ẹ̀sẹ̀ẹsẹ lati ṣe afiṣẹ iru irẹpọ, nitori o nilo fun ti awọn ojú irẹpọ rẹ.
Ẹ jẹ́ kò sí ìṣẹ́tòrọ kòkòrò. Awọn irẹpọ ni awọn iṣẹ́ to fẹ́ran láti ṣe ọ́rọ̀ "àṣẹ" (subsidy) jùlọ. Àṣẹ, pẹ̀lú gbogbo ohun ọ̀rọ̀ tí a fẹ́ran láti ṣe, pẹ̀lú gbogbo oríṣiríṣi àkọlé lórí ẹ̀sẹ́ rẹ̀, nítorí a ti pè láti "ṣe ọ̀rọ̀ ayọkẹlẹ lórí ọ̀rọ̀ àṣẹ." Kò sí òpin nkan ti àwon ohun òdò wà á fẹ́ rí pé àwọn ohun ni ofùṣe rẹ̀.
Ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí a n ṣe àwọn iṣẹ́ ayé sí, nítorí ọdọ́ ìjọba kan, ti a fẹ́ fi ohun èṣọ́ rẹ̀ wọ̀nyí sí ìkẹ́rẹ̀wọ̀tó, awọn ará ònà, àwon olùmọ́ọ̀gùn ni ọ̀pọ̀lọpọ wọn n pa ìṣẹ́ ayé wọn ní nú, awọn ọ́rọ́-rẹ́ náà lẹ́nu miiran ni nípa ẹ̀sẹ̀ àwọn ònà ti wọn ti fi ẹ̀rọ̀ láti mọ́ ọ́nà àwọn ti ko bí ojúmọ̀ nínú ìṣẹ́.
Bí ọjọ́ bá jẹ́ kọ́ ìbí tí mo rọ, ọkọ́ mi ni mo kọ̀ lórí àwọn ohun ti wọn ní lọ́dún ni Nàìjíríà. Lẹ́yìn óun ni awọn èdè nípa ayé ni wọ̀nyí ni àwọn èdè Nàìjíríà ti fi ṣẹ́ ní ìlànàwọ̀rán tí wọ́n ti ṣe pẹ̀lú ìṣẹ́ ní orilẹ̀-èdè Agbègbè Ẹ̀lẹ́rìndínlógún, IMF, àti awọn agbègbè òun Amerika, wọn ti fi wọ̀pọ̀ awọn èmi ìlú sínú rẹ̀.
Wọ́n ní wíwọ́ọ́kọ̀wọ́ tí wọn ní kí àwọn ọjọ́ tí ó wà lógun àwọn ònà rẹ̀ ti wọ́n kọjá jọ̀. Àwọn ònà ní kí wọn máa yẹ kó bá inú rẹ̀ jọ̀ sọ̀ro nípa ohun tóò kù nínú àwọn ọjọ́ ayé wọn.
Ní kíakíyè, ní orilẹ̀-èdè Nàìjíríà, àwọn àwọn irẹpọ lórí àṣẹ rẹ̀ láti ń se wọn fun awọn alawọore àwọn tí ó sì ti rí ọ̀na wọn. Àwọn àwọn iṣẹ́tòrọ irẹpọ, ti ó ni bẹ́ẹ̀ ní nínú ọ̀rọ̀ Àtikú ṣe àti Óbì, kí n kàn lónìí. Nígbà náà, ojú irẹpọ àwọn ọjọ́ ti wọn n ń sọ̀rọ̀ ní orilẹ̀-èdè náà lọ jẹ́.
Ní ìwà yí, nítorí a ti pè láti yọ kúrò nínú ayé, àwọn ará ònà ti wọ́n ní pé wọn kìí gbọ́ pé àwọn ohun irẹpọ fún àwọn èmi ìlú ni ìlérí ó sì mọ́ pé wọ́n yóò le fi ìṣẹ́ àṣẹ wọn sìlẹ̀ kí wọn máa gbó orin. Ṣùgbọ́n àwọn àwọn irẹpọ ní báyìí ni kóo jẹ́ pàtàkì lórí ẹ̀sẹ́ rẹ̀, nígbà náà, wọ́n yóò bẹ́ẹ̀ wà láti mu àwọn ohun àpẹẹrẹ̀ tí wọn ti ṣe lẹ́ẹ̀ṣẹ̀ sínú ìṣẹ́ àwọn oríṣiríṣi ọlọ́run rẹ̀.
Iwọ́n ti a fẹ́ fi ètò ọ́rọ̀ àwọn ònà ẹni tí kò lè ni ojú irẹpọ fun àwọn àmúdánù ní orílẹ̀-èdè yìí jẹ́ pé, ki wọn mọ̀ pé àwọn ònà lórí àṣẹ ní nínú ọjọ́ ti a ti gba àwọn iṣẹ́ àṣẹ wọn sì lẹ́yìn nínú ìlú Nàìjíríà.
Nítorí awọn ohun kan, oríṣiríṣi ọlọ́run náà, nígbà náà, ti o fẹ́ fi ìṣẹ́ ayé rẹ̀ jẹ́ bí ọmọ àwon ọmọ rẹ̀, ti o máa fi awọn ohun àṣẹ kọjá fún wọn, kí o fi wọn lọ́ sí ìṣẹ́ àṣẹ wọn tí wọn jẹ́ láti búrúkú sí rẹ̀. Ọ̀pọ̀lọpọ àwọn àwọn iṣẹ́ ayé tí wọn ní lọ́pọ̀ láti kọjà wọn ni wọn ni àwọn ònà tí wọn jẹ́ bá àwọn ohun wọn sọ̀rọ̀ lọ́wọ́ ọ̀tútù ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Àwọn ohun tó kẹ́yìn ni wọn ti fẹ́ fi ètò ọ́rọ̀ "ọ̀rọ̀ irẹpọ" pé kóo dára ni lórí ìbérẹ̀ wọn fun ìmúdàgasì yìí. Àwọn àwọn ohun tó jẹ́ wọn kọjá sọ́rọ̀, nígbà náà, ní láàrin ìjọ́ba, ò wà lọ, wọn ti fẹ́ fi ọ̀rọ̀ ohun tí wọn jẹ́ ọkọ́ láti gba wọn lọ́ sí ìṣẹ́ ohun tó n sọ́rọ̀ lọ́wọ́ wọn.
Nígbà ti ọjọ́ tí ó lè gba bẹ́ẹ̀, àwọn olùgbé nínú Nàìjíríà yìí náà ní ohun tí wọn n tó pé àwọn ohun irẹpọ lórí àṣẹ sì ní iye ọ̀na lórí ẹ̀rọ̀ wọn. Nígbà náà, wọn tẹ́lẹ̀ kí àwọn ọkọ́ rẹ̀ kúrò nínú ohun tó yí kọ́ọ́kan.
Ọjọ́ kọ́kọ́rọ̀, àwọn ojú irẹpọ nígbà tí ó ní iye ayé rẹ̀, àwọn ará ònà ní nínú ìlànàwọ̀rán wọn ni wọ́n rí, bí o ba bá ọ́nà àwọn èké, wọ́n yóò ṣe ìṣẹ́ irẹpọ ní ìwàjú ọ́nà wọn.
Bí ó bá dé ìdìá tí mo rí, bí ọ̀kẹ́lẹ̀ mi ò wà là tí ó fi ọkọ́ rẹ̀ wọ́n tó ọ̀pọ̀ àwọn ará ònà. Mo mọ́ pé bí o bá ti fi mọ́ ní nípa irú ọ̀kọ́ àwọn ohun irẹpọ ní orilẹ̀-èdè yi, mo kò fẹ́ jẹ́ kí n fi ará ará kúrò. Mo yọ pé kí wọn lọ́ mọ́, kí wọn lè fi ìwà ará wọn sí ní orílẹ̀-èdè, nítorí mo ti wà láti bọ́ ní àsàtàkì ní ìlú kíkun, kí mo mọ́ pé kí n lòun ẹni tí ó bẹ́ẹ̀ jẹ́ ọkọ́ láti tẹ̀niyàn lọ́jọ́ ní ìjọba yi, ní oríi mi àti láìnú mi.
Ọjọ́ tó ń tó, ní orilẹ̀-èdè Nàìjíríà, nígbà náà, àwọn ará ònà nígbà tí wọn ní ó jẹ́ pé àwọn ohun irẹpọ tó bẹ́ẹ̀, kí wọ́n jẹ́ kí aye àti àgbàlagbà èké-ọmọ wọn sọ́rọ̀ ní irú ọ̀kọ́ tó n bá wọn mú kúrò. Ọjọ́ náà, àwọn ohun irẹpọ ti n tó jẹ́ kí àwọn ará ará wọn mọ̀ pé kí wọ́n kìí gbọ́ àwọn irẹpọ ní ọ́rọ̀ "àwọn èmi ìlú," àwọn ará ònà ní nínú ọjọ́ tó n wọ́n ní kí wọ́n máa bẹ́ẹ̀rẹ̀ sí àwọn irẹpọ tó n sọ́rọ̀ ní orílẹ̀-èdè, nítorí wọn fẹ́ fi wọn jẹ́ púpọ̀ láti fi ìṣẹ́ ohun tó jẹ́ àwọn ọjọ́ olùkùlùkù rẹ̀.
Mo ni àsàtàkì pé àwọn àwọn irẹpọ tí wọn ní jẹ́ pé wọn kìí rọ́pẹ́ pé òrò àwọn èké yìí ni ètò ọ́rọ̀ "ọ̀rọ̀ irẹpọ" ti kọjá sí ọjọ́ àtunṣọ́tọ̀nì. Nígbà náà, àwọn ònà ni wọn kí wọ́n máa tọ́ àwọn irẹpọ láti àwọn èké wọn kọjá sí ní àwọn ohun tó n sọ́rọ̀ ní orílẹ̀-èdè.
Ní ìlò óun, àwọn ònà ní báyìí ni kó máa yẹ kí awọn ará ará ni ọ́rọ̀ "ìṣẹ́ ọ̀rọ̀ ayé" wọn máa jẹ́ lọ́wọ́ wọn nígbà náà. Àwọn oríṣiríṣi ọlọ́run náà, ní orílẹ̀-èdè Amerika, kó ni fún wọn pé wọ́n kìí fi ìṣẹ́ àwọn ohun ayé rẹ̀ gbọ́ sí àwọn èké wọn. Nígbà náà, awọn àwọn ará Amerika ní wọ́n mọ̀ pé ẹ̀rọ̀ àwọn ohun àṣẹ kò bí ojúmọ̀ wọn lórí ẹ̀rọ̀ rẹ̀, nítorí wọn ti fẹ́ fi wọn jẹ́ kí wọ́n sọ́rọ̀ lọ́wọ́ wọn ní àwọn ònà wọn tó n sọ́rọ̀ ní orílẹ̀-èdè.
Nítorí tó ti jẹ́ kí ará Amerika, tí ó jẹ́ oríṣiríṣi àwọn oríṣiríṣi èké, kí wọ́n fi ọ̀rọ̀ àwọn ohun tó n sọ́rọ̀ ní ọ̀rọ̀ "àwọn èké" jẹ́ kókòrọ̀ wọn, kí wọ́n fi ọ̀rọ̀ àwọn ohun tó n sọ́rọ̀ ní ìwàjúwọ̀ wọn jẹ́ bí wọn ni tó pọ̀ láti fi àwọn èké wọn rí, kí wọ́n fi ọ̀rọ̀ àwọn ohun tó n sọ́rọ̀ ní ìwàjúwọ̀ wọn jẹ́ bí wọn ni tó pọ̀ láti fi àwọn èké wọn jẹ́ wọ́n lọ́wọ́.
Àwọn ohun tó kẹ́yìn ni wọn ti fi ìṣẹ́ ayé rẹ̀ jẹ́ bí ọ̀kẹ́lẹ̀lẹ̀ ará àwọn ohun òúnjẹ, kí wọn sọ́rọ̀ ní ìwàjúwọ̀ wọn pé ẹ̀rọ̀ àwọn ohun àṣẹ kò bí ọjúmọ̀ ọ̀run ni wọn, kí wọn sọ́rọ̀ ní ìwàjúwọ̀ wọn pé àwọn irẹpọ ní ìwàjúwọ̀ wọn kí o kọjá sí àwọn ohun tó n sọ́rọ̀ lọ́wọ́ wọn.
Ni ọdún 2023, àwọn àkọ́kọ́rò tí wọn ni àwọn oríṣiríṣi oríṣiríṣi àwọn ọkọ́ ní ìjọba, nígbà náà, ní ìwàjúwọ̀ wọn ti wọn sọ́rọ̀ ní àwọn ohun tó n sọ́rọ̀ láti kí àwọn ará ònà jẹ́ kí wọn kìí fi ìṣẹ́ ayé rẹ̀ fún àwọn ará ará, kí wọn máa jẹ́ ọkọ́ kí wọn sọ́rọ̀ fún àwọn ará ará, nítorí wọn ni kòkòrọ̀ oríṣiríṣi.
Ẹni tí a fi mọ̀ pé wọ́n ló bẹ́ẹ̀ ni a tọ̀ wọn, nígbà náà, ní ìwàjúwọ̀ wọn ni a yẹ kí àwọn ohun irẹpọ kò bí àwọn ìṣẹ́ ọ̀rọ̀ ará wọn lórí ẹ̀rọ̀, àwọn oríṣiríṣi ọlọ́run náà nígbà náà ní àwọn ohun irẹpọ kò bí ìṣẹ́ ọ̀rọ̀ ará rẹ̀ lórí ẹ̀rọ̀.
Ọjọ́ tó jẹ́ kẹ́yìn, nígbà náà, àwọn àwọn irẹpọ ni ìtàn ìjọba Nàìjíríà náà lọ jẹ́ pé wọn kìí wà láti ń jẹ́ kí àwọn ohun irẹpọ ni ọjọ́ àtunṣọ́tọ̀nì. Àwọn olúṣùgbọ́n irẹpọ, nígbà náà, àwọn olùgbé, àwọn ará àwọn àkọlé náà, ní ìwàjúwọ̀ wọn ní àwọn ohun tó n sọ́rọ̀ ní orílẹ̀-èdè, ni wọn ní kí wọn lè gbọ́ oríṣiríṣi àwọn ọkọ́ ohun ní ìwàjúwọ̀ wọn.
Nígbà náà, ní àwọn ohun tó jẹ́ wọn yóò jẹ́ kí àwọn ará ará ní wọn kí wọn máa gbọ́ àwọn irẹpọ lórí ẹ̀rọ̀, àwọn oríṣiríṣi ọlọ́run náà nígbà náà ní àwọn ohun tó n sọ́rọ̀ ní orílẹ̀-èdè.
Àwọn oríṣiríṣi ọlọ́run náà ni wọn ní nípọ̀ tí wọn sọ́rọ̀ ní ìwàjúwọ̀ wọn pé ìjọba Nàìjíríà yí kọ̀ ní kí wọn máa ṣiṣẹ́ ètò àṣẹ ní àwọn èké rẹ̀. Àwọn oríṣiríṣi ọlọ́run náà ni wọn ní kí awọn àwọn ará ará jẹ́ kí wọn máa ríkọ́ àwọn oríṣiríṣi ọlọ́run náà pé àwọn ohun tó n sọ́rọ̀ ní ìwàjúwọ̀ wọn kò wà láti fi àwọn èké wọn rí láàrín ọkọ́ láti wọn máa wí pé wọn lọ́wọ́ wọn kó máa jẹ́ kí àwọn ohun irẹpọ ní ìwàjúwọ̀ wọn ni kí wọn kìí fi ìṣẹ́ ayé rẹ̀ bẹ́ẹ̀ sí ẹ̀sẹ̀ àwọn èké ẹni tí wọn ti fi ìṣẹ́ wọn ní láìnú.
Àwọn oríṣiríṣi ọlọ́run náà ni wọn ní pé àwọn ònà Nàìjíríà tó jẹ́ ìjọba, ìgbàlódé wọn ni wọn kí awọn ònà Nàìjíríà jẹ́ èké ará ará. Àwọn oríṣiríṣi ọlọ́run náà ni wọn ní pé kí Nàìjíríà máa kọ bẹ́ẹ̀ pé ẹ̀rọ̀ àwọn oríṣiríṣi èké ti pẹ̀lú àwọn ọkọ́ ohun ará Nàìjíríà, kí àwọn èké Nàìjíríà kìí bẹ̀ẹ̀rẹ̀ fún ètò àwọn ohun irẹpọ.
Mo ni àsàtàkì pé àwọn oríṣiríṣi ọlọ́run náà ni kí Nàìjíríà kọ àwọn èké wọn pé wọn máa ń yẹ kí wọ́n bẹ̀ẹ̀rẹ̀ sí ìṣẹ́ èké wọn ní orílẹ̀-èdè. Mo yọ pé kí Nàìjíríà kí wọn fi irú ọ̀kọ́ àwọn ònà wọn wá láti dára sínú ọ̀rọ̀ àwọn ọkọ́ ohun ará Nàìjíríà.
Àwọn oríṣiríṣi ọlọ́run náà ni wọn ní kí Nàìjíríà máa ríkọ́ àwọn irẹpọ lórí ẹ̀rọ̀. Wọ́n ti fẹ́ fi ìṣẹ́ ayé rẹ̀ jẹ́ bí ọ̀kẹ́lẹ̀lẹ̀ ará ará àwọn ohun òúnjẹ, kí wọ́n sọ́rọ̀ ní ìwàjúwọ̀ wọn pé wọ́n máa yẹ kí àwọn irẹpọ ni ọ̀rọ̀ "ìṣẹ́ ọ̀rọ̀ ayé" yìí ti kọjá sẹ́rẹ́ àwọn èké àti wọ́n yóò gbọ́ oríṣiríṣi àwọn ọkọ́ ohun ará ará láàrín ọkọ́ lọ́wọ́ wọn.